«Tam quốc diễn nghĩa» vượt bậc ở 1 chữ "nghĩa": Ba anh em Lưu, Quan, Trương kết nghĩa vườn đào; Quan Công ba lần giữ Thổ Sơn, một ngựa vượt năm ải chém sáu tướng; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Tào Tháo; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Hoàng Hán Thăng; Trương Dực Đức vì nghĩa tha Nghiêm Nhan, v.v. Ngoài vượt trội 1 chữ "nghĩa" ra, «Tam quốc diễn nghĩa» cũng bộc lộ thế nào là "trí tuệ". Trong hầu hết tình tiết đấu trí trong «Tam quốc diễn nghĩa», xuất sắc nhất là đoạn Tôn-Lưu liên hiệp kháng Tào, hỏa thiêu Xích Bích. từ câu chuyện Tôn-Lưu liên hợp kháng Tào trong Tam quốc diễn nghĩa, chúng ta có thể thấy nghệ thuật thuyết phục của Gia Cát Lượng.
Tạo hình Gia Cát Lượng trong Tam quốc diễn nghĩa
Tào dỡ đốt lương tại Ô Sào phá Viên Thiệu, sau lại uy bức Giang Nam, Kinh Châu đã đầu hàng Tào toá, vì vậy kẻ địch ngăn Tào dỡ bình định Giang Nam chỉ còn có Lưu Bị và Tôn Quyền. tháo dỡ bèn phát hịch cho Tôn Quyền ở Đông Ngô: "Ta phụng mệnh vua, đánh kẻ với tội. Cờ trỏ về nam, Lưu Tôn phải bó tay, dân Kinh Tương nghe thấy tin, răm rắp hàng phục. Nay thống lĩnh trăm vạn hùng binh, ngàn viên thượng tướng, muốn cộng có tướng quân họp săn ở Giang Hạ, để đánh Lưu Bị, cộng chia đất đai, giao hiếu với nhau mãi mãi. Xin đừng ngờ vực, tư vấn ngay cho". Đây chính là kế "mượn con đường diệt Quắc" [1], trước diệt Lưu Bị, sau diệt Đông Ngô.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, trước sự tróc nã bức của Tào tháo dỡ, Lưu Bị chỉ còn bí quyết liên minh với Đông Ngô để kháng Tào, hình thành thế chân vạc. không những thế khi đấy Đông Ngô vẫn đang lần khần là nên đánh hay là hàng. Cũng bởi Tào toá một mặt mượn danh thiên tử để hiệu lệnh chư hầu, mặt khác lấy trăm vạn hùng binh thị oai Giang Nam, thành ra ví như kháng Tào http://chanhkien.org ko thành, cơ nghiệp ba đời của Giang Đông sẽ ko cánh mà bay, cho nên đa số mưu sĩ Đông Ngô đều chủ trương "hàng thì dễ yên, đánh thì khó thắng". Trước vấn đề kháng Tào, Tôn Quyền vẫn còn do dự: vừa ko muốn chịu áp chế của Tào dỡ, lại sợ không đánh nổi quân giặc đông. do đó để hình thành liên minh Tôn-Lưu, điều cốt yếu nhất là phải thuyết phục Tôn Quyền kháng Tào.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, thuyết phục Tôn Quyền chẳng hề là dễ, mưu sĩ tâm phúc của Tôn Quyền là Lỗ Túc khuyên Tôn Quyền rằng: "Mọi người, ai cũng với thể hàng Tào tháo dỡ được, duy sở hữu tướng quân thì ko hàng được. Như Lỗ Túc này mà hàng, thì dỡ phong cho làm quan, áo gấm về làng, mà cũng ko phải mất đất đai gì cả. Tướng quân mà hàng Tào thì về đâu? Chức tước bất quá phong hầu là cộng, xe 1 cỗ, ngựa một con, tôi đòi vài ba người, muốn ngồi ngoảnh mặt về nam mà xưng cô [2] có còn được nữa không?" Lời của Lỗ Túc dù rằng đã động tới chỗ tự ái và khiến Tôn Quyền rất xúc động, nhưng vẫn chưa đánh tan được sự lưỡng lự của Tôn Quyền.
khi Tôn Quyền nghe sở hữu Ngọa Lengthy tiên sinh tới Đông Ngô, liền nghĩ ngay đến hỏi kế Gia Cát Lượng. Nhưng trong cuộc hội kiến, Tôn Quyền lại dẫn 1 đám mưu thần Đông Ngô đến, vừa cho Gia Cát Lượng thấy Giang Đông cũng mang người tài, lại xem Gia Cát Lượng có thể thuyết phục các người chủ trương đầu hàng hay ko. từ chậm triển khai dẫn đến cuộc khẩu chiến giữa Gia Cát Lượng và đám quần Nho. Trong cuộc chiến trí này, Gia Cát Lượng mạnh mẽ biện giải khi bị vặn vẹo, hoặc dẫn ra điển cố, hoặc mượn cổ dụ kim, hoặc lấy thí dụ Lưu Bị thắng Tào tháo dỡ, làm những người vặn hoặc cứng họng, hoặc chỉ biết ngồi yên ổn và cảm thấy xấu hổ.
Thuyết phục của Gia Cát Lượng với Tôn Quyền là trước thì nói khích, sau mới khuyên lơn. Tôn Quyền sợ quân Tào phổ biến, Khổng Minh càng cường điệu Tào tháo dỡ binh phổ quát tướng nhiều năm kinh nghiệm, lại khuyên Tôn Quyền đừng đánh mà hãy sớm ngoảnh mặt về phương Bắc mà hàng. Tôn Quyền nói: "Nếu quả như lời ông, thì sao Lưu Dự Châu ko hàng Tào đi?" Khổng Minh đáp: "Ngày xưa Điền Hoành [three] là 1 tráng sĩ nước Tề còn biết giữ nghĩa không chịu nhục, huống chi Lưu Dự Châu là tôn thân nhà Hán, anh hùng lừng lẫy trên đời, kẻ sĩ thảy đều mong chờ. Việc không xong là bởi trời, có đâu lại chịu chui luồn người ta?" Tôn Quyền nghe Khổng Minh nói xong, nét mặt lầm lầm, rũ áo đứng dậy, lui vào nhà sau. các quan cộng mủm mỉm cười và giải thể. Họ đâu biết Khổng Minh đang khích ý chí đế vương của Tôn Quyền, nên lúc Tôn Quyền nghe Lỗ Túc đề cập Khổng Minh mang diệu kế phá Tào, Tôn Quyền vội đổi giận làm cho vui và đi hỏi ngay. Tôn Quyền hỏi: "Tào tháo dỡ vốn chỉ ghét Lã Bố, Lưu Biểu, Viên Thiệu, Viên Thuật, Lưu Dự Châu mang tôi mà thôi. Nay đã trừ được cả, duy chỉ còn Dự Châu mang tôi. Tôi không thể đem cả nước Ngô dâng cho người ta được. Kế của tôi đã quyết, nhưng khi Lưu Dự Châu tạo điều kiện cho thì cũng ko người nào đương nổi được Tào túa bây giờ. Mà Dự Châu lại vừa mới thua trận, làm thế nào mà chống được nạn này". Khổng Minh đáp: "Dự Châu tuy mới thua, nhưng Quan Vân Trường còn thống lĩnh hàng vạn tinh binh; Lưu Kỳ ở Giang Hạ cũng với chừng vạn binh sĩ. Quân Tào dỡ từ xa tới, tất cũng mỏi mệt; gần đây, lại đuổi Dự Châu, quân khinh kỵ đi ba trăm dặm 1 ngày, khác nào nỏ cứng giương lên đã đuối sức, chưa chắc bắn thủng được mảnh lụa mỏng. Vả lại người phương bắc không quen đánh thuỷ; quân dân ở Kinh Châu gặp thế bí phải phục Tào, chớ ko phải là tình nguyện. Nay tướng quân thật muốn đồng tâm hiệp lực mang Dự Châu, thì khiến cho gì ko phá được Tào Tháo? Quân Tào mà bị phá, tất phải kéo về bắc, thì thế Kinh, Ngô lại mạnh, mà hình thành thế chân vạc được. thời cơ được thua, chỉ trong khi này, xin tướng quân hãy nghĩ cho kỹ mà quyết đi!" Quyền mừng lắm, nói: "Mấy lời của tiên sinh, thật đã làm sáng mắt tôi. Ý tôi đã quyết, ko còn hoài nghi gì nữa". Ngay hôm ấy, Tôn Quyền trao đổi cất quân để cùng đi phá Tào tháo. Đây chính là cơ sở ban sơ cho liên minh Tôn-Lưu sau này.
Từ khóa: Tam quoc dien nghia.
